تجارب ترکیه: بازدید میدانی از باغ موز و برنامهریزی برداشت
آقای Bünyamin Kozak توضیح می دهد:
سلام! الان در مزرعه هستیم و از باغهای موز بازدید میکنیم. درختان میوهای که به زودی به مرحله برداشت نزدیک میشوند را بررسی میکنیم. در یک نقطه از زمین، میتوانیم خودروهای آماده برای انتقال محصول، برنامهریزی برداشت، و درختانی با وضعیتهای مختلف را یکجا ببینیم.
در بخش پرورش موز، ما در حال بازدید از ردیفهای مختلف موز هستیم. مثلاً درختی که نوع “کوتاهانگشت” است، نسبت به نوع “تموز” مزیتهایی دارد: هم ساختار جمعوجورتری دارد و هم بازدهی خوبی ارائه میدهد. برخی درختان همزمان هم نهال دادهاند و هم بدون قطع شاخه، قابلیت تولید دوباره دارند.
در سمت شمالی یک درخت، یک نهال جدید رشد کرده و در سمت جنوبی، در آینده نهال دیگری اضافه میشود. این روش کمک میکند تا حداکثر بهرهوری را از یک درخت داشته باشیم.
در گذشته، هدف افزایش تعداد درختان برداشتشده بود. این را یا با فشردهکاری میتوان انجام داد، یا با برداشت مداوم. اما برداشت فشرده معایبی دارد: از جمله افزایش بیماریها، کاهش کیفیت و نیاز به برداشت در یک فصل.
مهمترین چالش برداشت فشرده این است که مجبور میشویم نیمی از درختها را به امید برداشت در فصل بعد، کنار بگذاریم که ممکن است موجب تأخیر در تولید سال آینده شود. برای همین، ما معمولاً سعی میکنیم در هر فصل حداکثر 150 درخت را فعال نگه داریم. این رقم به نسبت شرایط خاک و زمین تغییر میکند، ولی بازده کلی را بالا نگه میدارد.
با در نظر گرفتن بازده، اگر از هر درخت حدود 40 کیلو برداشت کنیم، از 180 درخت، به حدود 7.5 تن موز میرسیم. ولی اگر تعداد را به 240 درخت افزایش دهیم، ممکن است وزن میوه کاهش یافته و کیفیت افت کند.
پیشبینی وزن خوشهی موز
مثالی از برآورد وزن موز: اگر یک خوشه 14 ردیف داشته باشد، نیمی از آن 7 ردیف را انتخاب میکنیم، اگر در هر ردیف 20 انگشت (موز) باشد، جمعاً 280 موز خواهیم داشت. اگر هر موز حدود 170 گرم باشد، جمعاً حدود 47.6 کیلوگرم موز خواهیم داشت.
این روش سادهای است برای تخمین وزن محصول پیش از برداشت.
برنامهریزی زمان برداشت بر اساس زمان گلدهی
بسته به فصل گلدهی، زمان برداشت متفاوت است:
- گلدهی تیر (جولای): 90 روز
- مرداد (آگوست): 100 تا 110 روز
- شهریور (سپتامبر): 120 تا 130 روز
- مهر (اکتبر): 150 تا 180 روز
- آبان و آذر (نوامبر و دسامبر): تا 210 روز
مثلاً اگر امروز خوشهای گل بدهد، و ما علامتی مثل نوار آبی به آن بزنیم، 120 روز بعد قابل برداشت خواهد بود، یعنی حدود 26 آبان. اگر امروز 120 درخت را علامتگذاری کنیم، با میانگین 47 کیلو، میتوان برای 5.5 تن محصول در آن تاریخ برنامهریزی کرد.
ضرورت برداشت پیوسته برای بازار داخلی
در گذشته، برداشت موز در بازههایی متوقف میشد (مثلاً بین اسفند تا مهر). در آن دوره بازار خالی میماند و واردات رونق میگرفت. ولی امروز با تولید مداوم، فروشگاهها و بازار میتوانند در تمام سال موز محلی عرضه کنند.
همچنین اگر درختها را درست مدیریت کنیم، میتوانیم قیمت فروش را نیز بهینه نگه داریم. مثلاً در زمانهایی که قیمت پایین است (مانند اسفند)، برداشت را کاهش داده و در زمان افزایش قیمتها (فروردین به بعد)، دوباره شروع به برداشت میکنیم.
اثر رقابت با واردات و سیاستهای مقابلهای
یکی از چالشهای جدی تولیدکنندگان موز داخلی، رقابت با موز وارداتی است. واردکنندگان بعضاً با قیمتهای بسیار پایین (حتی زیر قیمت واقعی) محصول را وارد میکنند. این اقدام شبیه دامپینگ است و به تولید داخل ضربه میزند. البته با تولید مداوم و توزیع سالانه، میتوانیم نیاز بازار را تأمین کرده و اتکای بازار به موز خارجی را کاهش دهیم.
مزیتهای برداشت مداوم (سالیانه)
- افزایش اشتغال در تمام سال
- بهرهوری بالاتر واحدهای فرآوری
- ثبات در درآمد تولیدکنندگان
- کاهش وابستگی به واردات
بررسی رشد گیاه بر اساس تنه و برگ
با نگاه به تنه درخت میتوان اطلاعاتی درباره تاریخ رشد آن به دست آورد. مثلاً اگر یکسوم تنه مربوط به رشد سال گذشته و دوسوم مربوط به امسال باشد، یعنی درخت در این فصل شرایط رشد بهتری داشته (به خاطر دمای خاک و هوا). درختی با رشد تابستانه، معمولاً بازده بالاتری دارد.
جمعبندی
ما در این بازدید میدانی، ردیفهای مختلف موز را بررسی کردیم، درباره نحوه برداشت، زمانبندی، و برنامهریزی فروش صحبت کردیم. این اطلاعات میتواند برای تمامی تولیدکنندگان موز، بهویژه در ایران، بسیار مفید باشد.
سپاس از همراهی شما.
