ال نینو ،صنعت موز و ریسکهای اصلی

توسط مدیر · مهر ۱۴, ۱۴۰۵

بررسی منابع به‌روز تا ۶ اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که موضوع امسال با یک El Niño معمولی تفاوت دارد: El Niño 2026–27 اکنون یک رویداد بسیار قوی و در حال تشدید است و برای صنعت موز، ریسک اصلی از اواخر ۲۰۲۶ تا نیمه اول ۲۰۲۷ خواهد بود.

جمع‌بندی مدیریتی

برآورد من برای بازار موز:

احتمال تداوم El Niño تا زمستان ۲۰۲۶–۲۷: بسیار بالا؛ تقریباً قطعی
شدت: Very Strong تا Exceptional
اوج احتمالی: اکتبر ۲۰۲۶ تا فوریه ۲۰۲۷
مناطق پرریسک: فیلیپین، اندونزی، ویتنام، کامبوج، بخش‌هایی از هند، گواتمالا و بخش‌هایی از آمریکای مرکزی
ریسک مهم دیگر: کاستاریکا و کلمبیا، اما در این کشورها مسئله فقط خشکی نیست؛ بارندگی شدید، آب‌گرفتگی، کاهش تابش خورشید و بیماری نیز می‌تواند تولید را پایین بیاورد.
اکوادور: در کوتاه‌مدت احتمالاً مقاوم‌تر از رقبای منطقه‌ای خواهد بود، ولی بارندگی/آب‌گرفتگی، تابش نامناسب و نوسان اندازه میوه ریسک ایجاد می‌کند.
برآورد من از کاهش عرضه قابل صادرات جهانی در سناریوی متوسط: حدود ۲ تا ۴ درصد
سناریوی شدید: ۴ تا ۷ درصد
قیمت عمده‌فروشی اروپا در صورت تحقق سناریوی متوسط/شدید می‌تواند نسبت به کف تابستان ۱۵ تا ۳۰ درصد افزایش یابد؛ در شوک‌های مقطعی حتی بیشتر.
اما فعلاً نباید افزایش قیمت فعلی را تماماً به El Niño نسبت داد؛ بازار در تابستان ۲۰۲۶ به دلیل عرضه زیاد قیمت‌های پایینی داشت و اکنون بخشی از رشد قیمت، صرفاً برگشت بازار از کف است. (FreshPlaza)

۱. وضعیت واقعی El Niño در اکتبر ۲۰۲۶

این مهم‌ترین بخش گزارش است.

طبق گزارش IRI در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، شاخص Niño 3.4 در اواسط سپتامبر به حدود +3.0°C رسیده است. میانگین ژوئن تا اوت نیز حدود +2.03°C و مقدار ماه اوت +2.52°C بوده است.

تمام ۲۲ مدل مورد استفاده IRI، تداوم El Niño بسیار قوی را در پاییز و زمستان ۲۰۲۶–۲۷ پیش‌بینی می‌کنند. حتی تعداد زیادی از مدل‌ها Niño 3.4 بالاتر از +3°C را پیش‌بینی کرده‌اند. IRI احتمال El Niño را تا فوریه ۲۰۲۷ تقریباً ۱۰۰ درصد برآورد کرده است. (IRI Climate and Society)

NOAA نیز در گزارش سپتامبر خود اعلام کرده که:

احتمال وقوع یک El Niño بسیار قوی در پاییز و زمستان نیمکره شمالی بیش از ۹۰٪ است.

همچنین NOAA احتمال وقوع رویدادی با شدت تاریخی در فصل اکتبر تا دسامبر را ۷۵٪ اعلام کرده است. (Climate Prediction Center)

WMO نیز در گزارش اوت خود اعلام کرده بود که احتمال ادامه El Niño تا فوریه ۲۰۲۷ تقریباً ۱۰۰٪ است. (World Meteorological Organization)

نتیجه

بنابراین برای صنعت موز دیگر سؤال این نیست که:

«آیا El Niño می‌آید؟»

بلکه سؤال اصلی این است:

«شدت واقعی اثر آن بر هر منطقه چقدر خواهد بود و چه زمانی وارد زنجیره عرضه موز می‌شود؟»

۲. چرا El Niño برای موز اهمیت زیادی دارد؟

موز به‌خصوص Cavendish نسبت به چند عامل بسیار حساس است:

کمبود آب
افزایش تبخیر و تعرق
دمای بالا
کاهش رطوبت خاک
بادهای شدید
بارندگی بسیار زیاد
آب‌گرفتگی ریشه
کاهش تابش خورشید
افزایش بیماری‌های قارچی
اختلال در وزن خوشه
کاهش قطر و طول میوه
افزایش ضایعات
کاهش کیفیت برای صادرات دریایی

نکته مهم این است که El Niño در تمام کشورهای موزخیز یک اثر یکسان ندارد.

در یک کشور می‌تواند باعث خشکسالی شود و در کشور دیگر بارندگی شدید.

۳. آسیا؛ یکی از بزرگ‌ترین مناطق آسیب‌پذیر

این بخش برای بازار موز ایران نیز مهم است، زیرا کشورهای آسیایی رقیب یا تأمین‌کننده بازارهای خاورمیانه هستند.

IRI برای اکتبر تا دسامبر ۲۰۲۶ احتمال بارش کمتر از نرمال را در بخش‌هایی از:

جنوب شرق آسیا
اندونزی
شبه‌جزیره دریایی جنوب شرق آسیا
بخش‌هایی از جنوب آسیا

پیش‌بینی کرده است. (IRI Climate and Society)

Reuters نیز در ژوئن گزارش کرد که اثر El Niño در آسیا با گرما و خشکی ظاهر شده و هند، تایلند، اندونزی و استرالیا در معرض کاهش بارندگی و افزایش دما قرار گرفته‌اند. (Reuters)

فیلیپین

فیلیپین یکی از کشورهایی است که باید بسیار جدی زیر نظر گرفته شود.

یک مطالعه علمی درباره El Niño سال ۲۰۱۹ در فیلیپین نشان داد که در پی خشکسالی، در برخی مناطق کاهش عملکرد محصولات تا حدود ۲۰٪ مشاهده شد. البته این عدد برای کل موز فیلیپین نیست و نباید مستقیماً به موز تعمیم داده شود. (ISPRS Annals)

مطالعه دیگری که به‌طور خاص رابطه آب‌وهوا و عملکرد موز فیلیپین را بررسی کرده، نشان داده است که متغیرهای دمایی، به‌خصوص نوسان فصلی دما، می‌توانند اثر قابل توجهی بر عملکرد موز داشته باشند. (ScienceDirect)

بنابراین برای فیلیپین من این سناریو را محتمل می‌دانم:

خشکی + گرما → تنش آبی → کاهش وزن خوشه → کاهش کیفیت/سایز → کاهش صادرات

این مسئله می‌تواند بازار چین، ژاپن، کره و سایر بازارهای آسیایی را تحت تأثیر قرار دهد.

۴. هند؛ ریسک متفاوت ولی مهم

هند بزرگ‌ترین تولیدکننده موز دنیاست، اما بخش بزرگی از موز هند برای مصرف داخلی تولید می‌شود.

بنابراین کاهش مثلاً ۵٪ تولید هند الزاماً به معنای کاهش ۵٪ عرضه جهانی صادراتی نیست.

اما برای هند، El Niño می‌تواند از طریق:

کاهش بارندگی + افزایش دما + افزایش نیاز آبی

هزینه تولید را بالا ببرد.

این موضوع به‌خصوص برای:

Maharashtra
Tamil Nadu
Andhra Pradesh
Gujarat
Karnataka

اهمیت دارد.

جالب اینکه مرکز ملی تحقیقات موز هند، ICAR-NRCB، در اوت ۲۰۲۶ برنامه‌ای با عنوان:

Super El Niño: Mitigation in Banana-Based Cropping System

برگزار کرده است.

این نشان می‌دهد موضوع El Niño در خود صنعت موز هند نیز از سطح یک پیش‌بینی اقلیمی فراتر رفته و به موضوع مدیریت مزرعه تبدیل شده است. (Indian Council of Agricultural Research)

۵. آمریکای لاتین؛ داستان پیچیده‌تر است

اینجا نباید گفت:

El Niño = خشکسالی = کاهش موز

این برداشت ساده‌سازی شده است.

برای مثال در کاستاریکا اثر El Niño می‌تواند همزمان دو شکل کاملاً متفاوت داشته باشد.

Costa Rica

CORBANA اعلام کرده است که در مناطق اقیانوس آرام کاستاریکا، El Niño می‌تواند باعث خشکسالی شدید شود، در حالی که مناطق مهم تولید موز در ساحل کارائیب و Sarapiquí ممکن است با بارندگی بیش از حد و سیلاب مواجه شوند. (CORBANA)

بارندگی بیش از حد می‌تواند:

سطح آب زیرزمینی را بالا ببرد
ریشه را دچار مشکل کند
رشد خوشه را مختل کند
بیماری Black Sigatoka را تشدید کند
خطر Moko را افزایش دهد
میزان میوه قابل صادرات را کاهش دهد.

CORBANA همچنین می‌گوید اثرات آب‌وهوایی می‌تواند با ۱۰ تا ۱۲ هفته تأخیر در تولید و تعداد جعبه‌های قابل صادرات ظاهر شود. (CORBANA)

این نکته برای پیش‌بینی بازار بسیار مهم است.

یعنی:

بارندگی امروز → الزاماً کاهش صادرات همین هفته نیست.

ممکن است اثر اصلی چند ماه بعد ظاهر شود.

۶. گواتمالا؛ یکی از مناطق پرریسک

گزارش‌های صنعت موز در سپتامبر ۲۰۲۶، گواتمالا را در معرض:

خشکسالی
بادهای شدید
کمبود نیروی کار

مرتبط با شرایط El Niño قرار داده‌اند. (FreshPlaza)

این برای بازار آمریکا بسیار مهم است، زیرا گواتمالا یکی از تأمین‌کنندگان مهم موز بازار آمریکاست.

بنابراین اگر:

گواتمالا + کاستاریکا + کلمبیا

همزمان با مشکل تولید مواجه شوند، بازار آمریکا سریع‌تر از بازار اروپا می‌تواند واکنش نشان دهد.

۷. کلمبیا

کلمبیا نیز در حال حاضر شرایط جالبی دارد.

FreshPlaza در گزارش ۵ اکتبر ۲۰۲۶ می‌گوید:

کلمبیا آفتاب کافی نداشته
کاستاریکا برای مدتی بیش از حد مرطوب بوده
اکوادور نیز به اندازه معمول گرم نبوده
اندازه موز در برخی موارد کوچک‌تر شده است. (FreshPlaza)

بنابراین بخشی از اثرات مشاهده‌شده همین حالا شروع شده است، اما خود فعال بازار تأکید کرده که هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت چه مقدار از آن مستقیماً ناشی از El Niño است. (FreshPlaza)

۸. اکوادور؛ مهم‌ترین کشور برای بازار جهانی

اینجا وضعیت بسیار مهم است.

اکوادور در ماه‌های اول ۲۰۲۶ عملکرد بسیار خوبی داشته است.

صادرات موز اکوادور در ژانویه تا مه ۲۰۲۶ حدود ۷٪ بیشتر از سال قبل بوده است. اتحادیه اروپا ۳۴٪ صادرات، روسیه ۲۱٪، خاورمیانه ۱۴٪ و آمریکا ۱۱٪ را دریافت کرده‌اند. (FreshFruitPortal.com)

اما این کشور در ماه‌های آینده با ریسک‌های جدی روبه‌روست.

در ماه مه گزارش شد که در برخی مناطق اکوادور:

بارندگی کمتر از انتظار
تابش شدید خورشید
تنش آبی
کاهش تولید برای حدود ۴ تا ۶ هفته
کاهش کیفیت و shelf life

ایجاد شده است. (FreshPlaza)

در عین حال در بخش‌هایی از اکوادور بارندگی و سیلاب نیز گزارش شده است. (FreshFruitPortal.com)

بنابراین اکوادور احتمالاً در ۲۰۲۶–۲۷:

نه یک بازنده قطعی و نه یک برنده قطعی خواهد بود.

اما یک مزیت مهم دارد:

اگر تولید اکوادور نسبت به رقبای آمریکای مرکزی کمتر آسیب ببیند، می‌تواند سهم بیشتری از بازار جهانی را تصاحب کند.

۹. یک نکته بسیار مهم درباره قیمت فعلی موز

خبر FreshPlaza که شما فرستادید واقعاً مهم است.

در تاریخ ۵ اکتبر ۲۰۲۶، Mark Greeve از Anaco & Greeve گفته است بازار موز پس از یک تابستان بسیار ضعیف، به سرعت بهبود یافته و موز سبز در بازار با قیمت حدود:

€15–16.50

عرضه می‌شود. (FreshPlaza)

اما باید دقت کرد:

این قیمت را نباید به‌عنوان قیمت کیلویی در نظر گرفت.

خبر صرفاً می‌گوید green bananas با €15–16.50 معامله می‌شوند و واحد بسته/بازار را مشخص نمی‌کند؛ بنابراین تبدیل آن به €/kg بدون دانستن وزن جعبه صحیح نیست.

در مقابل، داده رسمی بریتانیا برای هفته ۳۷، میانگین قیمت عمده موز را حدود:

£0.97/kg

نشان می‌داد؛ کلمبیا £1.01/kg و کاستاریکا £0.94/kg بودند. (FreshPlaza)

داده‌های رسمی بریتانیا هر دو هفته به‌روزرسانی می‌شوند و آخرین به‌روزرسانی صفحه در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ انجام شده است. (GOV.UK)

بنابراین بازار فعلی را باید این‌گونه تفسیر کرد:

تابستان → عرضه زیاد → قیمت پایین

سپس:

پایان تابستان → کاهش عرضه + بهبود تقاضا + مشکلات آب‌وهوایی → افزایش قیمت

و از اینجا به بعد:

El Niño → احتمال فشار بیشتر روی عرضه

۱۰. برآورد من از خسارت تولید

اینجا باید بین خسارت اقلیمی و کاهش تولید جهانی تفاوت بگذاریم.

من نمی‌توانم بگویم El Niño حتماً ۵٪ از تولید جهانی موز را کم می‌کند؛ چنین عدد رسمی فعلاً وجود ندارد.

اما بر اساس:

شدت فعلی ENSO
تجربه‌های تاریخی
مطالعات عملکرد موز
وضعیت فعلی کشورهای تولیدکننده
تأخیر ۱۰–۱۲ هفته‌ای اثر اقلیم در برخی مناطق
شرایط فعلی بازار

سناریوی من برای ۶ تا ۱۲ ماه آینده چنین است:

سناریو	کاهش عرضه قابل صادرات	اثر قیمت جهانی
خفیف	۰–۲٪	+۵ تا ۱۰٪
محتمل/متوسط	۲–۴٪	+۱۵ تا ۳۰٪
شدید	۴–۷٪	+۳۰ تا ۵۰٪
شوک منطقه‌ای	>۷٪	افزایش‌های مقطعی >۵۰٪

این اعداد پیش‌بینی تحلیلی من هستند، نه پیش‌بینی رسمی FAO/NOAA.

علت اینکه کاهش صادرات را کمتر از خسارت مزرعه در نظر می‌گیرم این است که صادرکنندگان می‌توانند با تغییر مبدأ، جابه‌جایی بازار و برداشت از مناطق کم‌آسیب بخشی از کمبود را جبران کنند.

۱۱. کدام کشورها را باید بیشتر زیر نظر گرفت؟

ریسک بسیار بالا

فیلیپین 🇵🇭
خشکی، گرما و تأثیر بر عملکرد.

اندونزی 🇮🇩
خشکی و افزایش نیاز آبی.

کامبوج 🇰🇭
گرما و خشکی + محدودیت‌های آب و بیماری.

ویتنام 🇻🇳
ترکیب تنش اقلیمی و بیماری.

گواتمالا 🇬🇹
خشکسالی + باد.

ریسک بالا

کاستاریکا 🇨🇷
خشکی در برخی مناطق + بارندگی و سیلاب در مناطق مهم تولید.

کلمبیا 🇨🇴
بارندگی، کاهش تابش، باد و مشکلات تولید.

هند 🇮🇳
ریسک آب و گرما؛ اما سهم بزرگی از تولید برای بازار داخلی است.

ریسک متوسط تا بالا

اکوادور 🇪🇨

به دلیل مقیاس بسیار بزرگ صادرات، حتی کاهش نسبتاً کوچک تولید اکوادور اثر قابل توجهی بر بازار جهانی دارد.

۱۲. چرا بازار موز ممکن است بیش از میزان کاهش تولید گران شود؟

این نکته برای شما که بازار موز و واردات/رایپنینگ را دنبال می‌کنید بسیار مهم است.

اگر تولید جهانی مثلاً فقط ۳٪ کاهش پیدا کند، الزاماً قیمت فقط ۳٪ افزایش نمی‌یابد.

چون بازار موز با چند عامل همزمان مواجه است:

**کاهش تولید

کاهش سایز
کاهش کیفیت صادراتی
افزایش ضایعات
افزایش هزینه حمل
افزایش تقاضا برای چند مبدأ جایگزین
افزایش هزینه بسته‌بندی و انرژی**

بنابراین ممکن است:

۳٪ کاهش حجم → ۱۵–۳۰٪ افزایش قیمت عمده

ایجاد کند.

۱۳. نکته بسیار مهم برای ایران

برای ایران من یک موضوع دیگر را جدا از خود El Niño بسیار مهم می‌دانم:

«تغییر مسیر تأمین»

در شرایطی که اکوادور، کاستاریکا یا فیلیپین با مشکل مواجه شوند، واردکنندگان ممکن است به دنبال منابع جایگزین بروند.

در همین حال FreshPlaza گزارش کرده که واردکنندگان اروپایی در حال بررسی منابعی مانند:

Venezuela
Guatemala
India
Egypt

هستند. (FreshPlaza)

برای بازار ایران این مسئله می‌تواند به معنی افزایش اهمیت:

هند → ایران

باشد، به‌خصوص اگر مسیرهای خلیج فارس و حمل‌ونقل منطقه‌ای دوباره پایدار شوند.

۱۴. یک عامل دیگر که نباید فراموش کنیم: بیماری

El Niño به تنهایی مشکل موز نیست.

ترکیب زیر خطرناک‌تر است:

El Niño + گرما/رطوبت نامناسب + ضعف گیاه + بیماری

به‌خصوص:

Black Sigatoka
Moko
Fusarium TR4

مثلاً CORBANA اعلام کرده افزایش رطوبت در سال‌های ۲۰۲۴ و اوایل ۲۰۲۵ به افزایش فشار Black Sigatoka در کاستاریکا کمک کرده و این بیماری باعث کاهش قابل توجه میوه صادراتی شده است. (CORBANA)

در نتیجه اگر El Niño باعث نوسان شدید بارندگی شود، خسارت واقعی می‌تواند از اثر مستقیم کم‌آبی یا گرما بیشتر باشد.

۱۵. پیش‌بینی بازار موز برای ۲۰۲۷

من سه مرحله را برای بازار می‌بینم:

اکتبر–دسامبر ۲۰۲۶

بازار صعودی

احتمالاً قیمت‌ها از کف تابستان فاصله بیشتری می‌گیرند.

عامل اصلی:

کاهش عرضه
کوچک‌تر شدن سایز
افزایش هزینه تولید
شروع اثرات El Niño
محدود شدن عرضه برخی کشورهای آمریکای مرکزی

ژانویه–مارس ۲۰۲۷

بیشترین ریسک

به نظر من این دوره می‌تواند مهم‌ترین پنجره افزایش قیمت موز در چرخه فعلی باشد.

زیرا هم شدت El Niño بالاست و هم اثر تأخیری آن بر عملکرد مزارع می‌تواند در این دوره آشکارتر شود.

آوریل–ژوئن ۲۰۲۷

اگر El Niño طبق پیش‌بینی IRI ضعیف شود، فشار بازار باید کم‌کم کاهش پیدا کند.

IRI احتمال El Niño را در اواخر بهار ۲۰۲۷ رو به کاهش می‌داند. (IRI Climate and Society)

بنابراین احتمالاً:

قله ریسک → زمستان ۲۰۲۶–۲۷

خواهد بود.

۱۶. برآورد قیمت

با توجه به اینکه قیمت فعلی بازار اروپا بعد از کف تابستان در حال افزایش است، سناریوی پایه من:

دوره	پیش‌بینی قیمت عمده
اکتبر–نوامبر ۲۰۲۶	+۵ تا ۱۵٪ نسبت به سطح فعلی
دسامبر ۲۰۲۶–فوریه ۲۰۲۷	+۱۵ تا ۳۰٪
شوک شدید عرضه	+۳۰ تا ۵۰٪
بهار ۲۰۲۷	احتمال تثبیت/کاهش

این افزایش به معنی افزایش قطعی قیمت خرده‌فروشی نیست؛ حاشیه واردکننده، حمل، نرخ ارز، قراردادهای بلندمدت و سیاست فروشگاه‌ها اثر زیادی دارند.

۱۷. نکته‌ای که به نظرم برای تجارت موز شما بسیار مهم است

من در حال حاضر نشانه‌های اولیه یک بازار صعودی موز را می‌بینم، اما هنوز در مرحله‌ای نیستیم که بگوییم «بحران جهانی موز» شروع شده است.

چرا؟

زیرا FAO می‌گوید تجارت جهانی موز در سال‌های اخیر حدود ۲۰ میلیون تن در سال بوده و در ۲۰۲۵ نیز عرضه از کشورهایی مانند اکوادور، هند، فیلیپین و ویتنام رشد کرده است. بنابراین بازار در ابتدای ۲۰۲۶ از نظر عرضه وضعیت نسبتاً مناسبی داشت. (FAOHome)

اتفاقی که اکنون در حال شکل‌گیری است بیشتر شبیه این است:

عرضه فراوان اولیه ۲۰۲۶
↓
قیمت پایین تابستان
↓
کاهش عرضه/بهبود تقاضا از اواخر اوت
↓
افزایش قیمت
↓
ورود El Niño بسیار قوی به فصل اوج اثر
↓
احتمال کاهش بیشتر عرضه در زمستان

به همین دلیل، زمستان ۲۰۲۶–۲۷ برای بازار موز از نظر تجاری بسیار مهم است.

جمع‌بندی نهایی من

اگر بخواهم امروز، ۶ اکتبر ۲۰۲۶، یک پیش‌بینی تجاری بدهم:

احتمال افزایش قیمت موز در ماه‌های آینده بیشتر از احتمال کاهش آن است.

اما شدت آن کاملاً به سه متغیر وابسته است:

میزان خسارت واقعی El Niño در فیلیپین و جنوب شرق آسیا
وضعیت بارندگی/سیلاب در کاستاریکا، کلمبیا و آمریکای مرکزی
توان اکوادور برای جبران کاهش عرضه سایر صادرکنندگان

در سناریوی پایه من، کاهش ۲–۴٪ عرضه صادراتی جهانی و افزایش ۱۵–۳۰٪ قیمت عمده در پنجره زمستانی قابل دفاع‌ترین برآورد فعلی است. در صورت همزمانی خسارت در چند کشور بزرگ، سناریوی ۴–۷٪ کاهش عرضه و افزایش ۳۰–۵۰٪ قیمت نیز کاملاً قابل تصور است.

نکته بسیار مهم دیگر اینکه خبر FreshPlaza که فرستادید، اولین نشانه بازارمحور خوبی برای این تحلیل است: بازار پس از تابستان بسیار ضعیف برگشته، قیمت موز سبز به €15–16.50 رسیده و هم‌زمان فعالان بازار کوچک‌تر شدن سایز موز در کاستاریکا، کلمبیا و اکوادور را گزارش می‌کنند؛ با این حال خود آنها هنوز اثر مستقیم El Niño را قطعی نمی‌دانند. (FreshPlaza)

منابع کلیدی

Post Views: ۱

برچسب‌ها: تجارت موز تولید موز حمل و نقل موز موز

ال نینو ،صنعت موز و ریسکهای اصلی

جمع‌بندی مدیریتی